Ruslan Gabbasov: Başkurt halkının onuru, özgürlüğü ve geleceği için
Ruslan Gabbasov, Yurt Dışındaki Başkurt Ulusal Hareketi Komitesinin başkanı ve Özgür Milletler Liginin kurulmasına öncülük edenlerden biridir. Toplumsal faaliyetleri Başkurt dilinin, ana yurdun ve halkın kendi kaderini tayin hakkının savunulmasıyla bağlantılıdır. Başkurdistan’ın bağımsızlığını, ulusal kimliğin korunmasının ve demokratik bir devlet inşa etmenin temeli olarak savunuyor.
Gabbasov 18 Temmuz 1979’da İşimbay’da doğdu. Ağırlıklı olarak Rusça konuşulan bir köyde büyüdü ve dil ortamının insanı kendi kültüründen nasıl uzaklaştırdığını daha çocukken hissetti. Başkurtça bilgisini yetişkin yaşta kendi çabasıyla derinleştirdi. Cumhuriyetin tarihini incelemek onu ulusal harekete yöneltti. Köklerine dönüşle ilgili kişisel deneyimi, şu inancını pekiştirdi: Bir halkın varlığını sürdürmesi, bilinçli bir çaba ve kendi mirasını savunmaya hazır olmayı gerektirir.
Ruslan 2011’de Başkurt insan hakları hareketi “Kuk Büre”ye katıldı ve hareketin başkan yardımcısı oldu. 2014’te düşünce arkadaşlarıyla birlikte “Başkort” adlı sivil toplum kuruluşunu kurdu; örgütün ideolojisinden ve halkla ilişkilerinden sorumluydu. 2017’de Başkurt Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesinden mezun oldu. Tarih bilgisi, cumhuriyetin bugünkü sorunlarını Başkurtların toprakları ve hakları için, ayrıca kendi kendilerini yönetebilmek için yıllardır sürdürdükleri mücadeleyle ilişkilendirmesine yardımcı oldu.
Faaliyetlerinin ana yönlerinden biri Başkurt dilinin savunulması oldu. Gabbasov, Eylül 2017’de Ufa’da düzenlenen mitingin organizasyonunda yer aldı. Mitingin ardından kendisi ve Fail Alsınov gözaltına alındı ve para cezasına çarptırıldı. Ona göre ana dilde eğitim görebilmek, dili çocuklara aktarabilmek ve toplumsal yaşamda kullanabilmek, bir halkın varlığını sürdürmesinin vazgeçilmez koşuludur. Konuşmalarında asimilasyona ve ulusal kültürlerin kendi cumhuriyetlerinin yaşamından dışlanmasına tutarlı biçimde karşı çıkıyor.
Gabbasov’un çalışmalarında dilin savunulması, toprağın savunulmasıyla birleşti. “Başkort”taki mücadele arkadaşlarıyla birlikte Toratau ve Kuştau şihan tepelerinin sanayi amaçlı işletilmesine karşı çıktı; bilgilendirme kampanyalarına, piket eylemlerinin ve halk toplantılarının düzenlenmesine katıldı. Hareket, aktivistleri ve yerel halkı Başkurdistan’ın doğal ve kültürel mirasını koruma hakkı etrafında bir araya getirdi. Bu çalışma, onun için önemli bir ilkeyi ifade ediyordu: İnsanlar, üzerinde yaşadıkları toprağın kaderi konusunda son sözü söyleyebilmelidir.
“Başkort” şube ağını genişletti, gençleri saflarına kattı; kültürel, sportif ve çevre etkinlikleri düzenledi. Ruslan Gabbasov, örgütün bağımsızlığının altını özellikle çiziyordu: “En önemlisi, iktidardan bağımsızlığımızı koruduk.” Mayıs 2020’de Rusya’da bir mahkeme “Başkort”u “aşırılıkçı örgüt” sayarak faaliyetlerini yasakladı. 2021 sonbaharında, aktivistlerin baskı gördüğü bir ortamda Gabbasov Rusya’dan ayrıldı; 2022 baharında Litvanya’dan siyasi sığınma hakkı aldı.
Göç, siyasi çalışmalarında yeni bir dönemin başlangıcı oldu. 2022’de, kendi kaderini tayin etmek için mücadele eden ulusal hareketlerin iş birliği platformu Özgür Milletler Liginin kurulmasına öncülük edenler arasında yer aldı. 2021’in sonunda düşünce arkadaşlarıyla birlikte Başnatspolit örgütünü kurdu. 4 Mart 2023’te Yurt Dışındaki Başkurt Ulusal Hareketi Komitesinin başkanlığına seçildi. Komite, Başkurdistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını kazanmasına ve demokratik bir devletin kurulmasına hazırlanmayı amaç edindi.
Siyasi tutumu, Başkurdistan’ın bağımsızlığının zorunlu olduğu yönündedir. Ruslan Gabbasov bu tercihini tarihsel deneyimle açıklıyor: Moskova, cumhuriyetlere tanınan hakları sonradan kısıtladı; Moskova’yla yapılan anlaşmalar ise hiçbir zaman kendi kendini yönetmenin güvenilir bir güvencesi olmadı. Bu nedenle halkının geleceğini, dili ve kültürü koruyabilecek, cumhuriyet sakinlerinin cumhuriyetin zenginlikleri üzerindeki tasarruf hakkını güvence altına alabilecek kendi devletiyle ilişkilendiriyor.
Entelektüel ve siyasi çalışmalarının önemli bir parçası, “Özgürlüğe Giden Yol. Başkurt Milliyetçiliğinin Siyasi İdeolojisi” adlı kitabı oldu. Ruslan Gabbasov bu kitapta Başkurt halkının varlığını sürdürmesine, asimilasyona karşı koymasına ve Moskova’ya bağımlılığını aşmasına ilişkin görüşlerini sistemli hâle getirdi. Ulusal hareketi, toplumu birleştirebilecek ve onu kendi devletinde yaşamaya hazırlayabilecek bir güç olarak görüyor. Kitap, toplumsal faaliyetlerinin devamı niteliğinde: Bir aktivistin deneyimi, halkın geleceği ve özgürlüğe giden yollar üzerine bir tartışmanın temeline dönüşüyor.
Bu, onun ikinci kitabı. Ruslan Gabbasov’un yazdığı ilk kitabın adı “Bir Başkurt Milliyetçisinin Notları. Kuk Büre” idi. Gabbasov bu kitapta Başkurt milliyetçi hareketi “Kuk Büre”deki faaliyetlerini anlatıyordu.
Ruslan Gabbasov, geleceğin Başkurdistan’ını parlamenter ve laik bir devlet olarak tasavvur ediyor. Ortaya koyduğu projeye göre cumhuriyetin halkları, ana dillerinde eğitim alma ve bu dilleri yerel yönetimde kullanma olanağına sahip olmalıdır. Kendi ayakları üzerinde durabilmenin ekonomik temelini cumhuriyetin sanayisinde, tarımında, doğal zenginliklerinde ve yüksek nitelikli insan gücünde görüyor. Onun için bağımsızlık, bu kaynakları kendi ülkesinin kalkınmasına yönlendirebilme imkânı demektir.
Ruslan Gabbasov, faaliyetleri nedeniyle Rusya Federasyonu’nda cezai kovuşturmayla ve ailesine yönelik baskıyla karşılaştı. Rusya makamları 2022’de onu “yabancı ajanlar” siciline aldı; daha sonra hakkında yeni ceza soruşturmaları başlatıldı. Mart 2026’da Baymak’taki protestolarla bağlantılı bir davada gıyabında on dört yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Tehdit Rusya’nın sınırlarını da aştı. 12 Mart 2025’te Vilnius’ta Litvanya kolluk kuvvetleri Gabbasov’a yönelik planlanan suikastı önledi. Bundan kısa süre önce Gabbasov aracında bir takip cihazı bulmuş ve polise başvurmuştu. Soruşturma başlatıldı; suikastı gerçekleştireceği düşünülen kişi Gabbasov’un evinin yakınında gözaltına alındı. O gün Ruslan Gabbasov eşi ve küçük oğluyla birlikte şehirdeydi. Yaşananları Nisan 2026’da kamuoyuna açıkladı; o zamana kadar soruşturmanın selameti için sessiz kalmıştı.
Litvanya savcılığının verdiği bilgiye göre soruşturma, organizatörlerin Rusya askerî istihbaratının çıkarları doğrultusunda hareket eden azmettiricilerle bağlantılarını ortaya çıkardı. Ekim 2026’da suikast hazırlığına ilişkin dava görülmeye başlandı. Yaşadığı tehdit Ruslan Gabbasov’u durdurmadı: Kamusal çalışmalarını ve Başkurdistan’ın bağımsızlık hakkı için mücadelesini sürdürdü.
Hayatının farklı evrelerinin hepsinde tek bir amaç var: Başkurt halkını, kendi tarihinde kendi iradesiyle yer alan bir özne olarak korumak. Dilin savunulması, asimilasyona direniş, toprağın korunması ve federal merkeze bağımlılığa karşı mücadele, Gabbasov için tek ve bütünlüklü bir davadır. Onun özgürlük anlayışı gelecek kuşaklara yöneliktir: Bu kuşaklar ana dili, tarihsel belleği ve cumhuriyetlerinin yolunu kendileri seçebilme imkânını miras almalıdır.
Kendi halkını sevmek ve başkalarına saygı üzerine
“Milliyetçi, kendi halkını, kendi kültürünü ve kendi geleneklerini seven ama kendi halkını diğer halkların üstünde tutmayan kişidir.”
Idel.Realii röportajı, 2 Şubat 2024
Ulusal bilincin kaynağı olarak tarih üzerine
“Cumhuriyetimizin tarihini incelemem sayesinde Başkurt ulusal hareketine katıldım.”
Radio Svoboda röportajı, 17 Aralık 2021
Rusya makamlarından bağımsızlık üzerine
“İktidardan bağımsızlığımızı koruduk; bu da günümüz koşullarında hoş görülemez hâle geldi.”
Aynı röportajdan — “Başkort” örgütünün çalışma ilkeleri üzerine
Özgürlüğün sağlam güvencelerinin gerekliliği üzerine
“Geniş yetkilerin 10 ya da 30 yıl sonra elimizden alınmayacağının hiçbir garantisi yok.”
Rostislav Murzagulov’la Başkurdistan’ın geleceği üzerine yapılan ve 2024’te Idel.Realii tarafından yayımlanan tartışmadan
Yurt dışında davasına bağlılık üzerine
“Elbette siyasi ve toplumsal faaliyetlerimi halkımın ve cumhuriyetimin yararına sürdürme niyetindeyim, ama artık yurt dışından.”
Idel.Realii röportajı, 7 Aralık 2021