Руслан Габбасов: башқұрт халқының қадір-қасиеті, бостандығы және болашағы үшін

Руслан Габбасов — Шетелдегі Башқұрт ұлттық қозғалысы комитетінің жетекшісі әрі Еркін ұлттар лигасын (ЛСН) құрудың бастамашыларының бірі. Оның қоғамдық жолы башқұрт тілін, туған жерді және халықтың өз тағдырын өзі айқындау құқығын қорғаумен байланысты. Ол Башқұртстанның тәуелсіздігін ұлттық болмысты сақтаудың және демократиялық мемлекет құрудың негізі ретінде жақтайды.

Габбасов 1979 жылғы 18 шілдеде Ишимбайда туған. Негізінен орыс тілді ауылда өсіп, тілдік ортаның адамды туған мәдениетінен алыстататынын бала кезінен сезінді. Ересек жасында башқұрт тілін өз бетінше тереңдете меңгерді. Республика тарихын зерттеу оны ұлттық қозғалысқа алып келді. Өз тамырына қайта оралудың жеке тәжірибесі оның мына сенімін нығайта түсті: халықты сақтау үшін саналы еңбек және өз мұрасын қорғауға әзірлік қажет.

2011 жылы Руслан «Көк бүре» башқұрт құқық қорғау қозғалысына кіріп, оның төраға орынбасары болды. 2014 жылы пікірлестерімен бірге «Башқорт» қоғамдық ұйымын құрып, оның идеологиясы мен қоғаммен байланысына жауап берді. 2017 жылы Башқұрт мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірді. Тарихты білуі оған республиканың бүгінгі мәселелерін башқұрттардың жер, құқық және дербестік үшін ұзақ жылдарғы күресімен байланыстыруға көмектесті.

Оның қызметінің басты бағыттарының бірі башқұрт тілін қорғау болды. Габбасов 2017 жылғы қыркүйекте Уфада өткен митингіні ұйымдастыруға қатысты, одан кейін Габбасов пен Фаиль Алсынов ұсталып, екеуіне де айыппұл салынды. Ол үшін ана тілінде оқу, оны балаларға жеткізу және қоғамдық өмірде қолдану мүмкіндігі — халықты сақтаудың қажетті шарты. Сөйлеген сөздерінде ол ассимиляцияға және ұлттық мәдениеттердің өз республикаларының өмірінен ығыстырылуына дәйекті түрде қарсылық білдіреді.

Оның жұмысында тілді қорғау жерді қорғаумен ұштасты. Габбасов «Башқорт» ұйымындағы серіктестерімен бірге Торатау мен Құштау шихандарын өнеркәсіптік игеруге қарсы шығып, ақпараттық науқандарға, пикеттер мен халық жиындарын ұйымдастыруға қатысты. Қозғалыс белсенділер мен жергілікті тұрғындарды Башқұртстанның табиғи және мәдени мұрасын сақтау құқығы төңірегіне біріктірді. Бұл жұмыс ол үшін маңызды қағиданы білдірді: адамдар өздері тұратын жердің тағдырын айқындауда шешуші дауысқа ие болуы тиіс.

«Башқорт» бөлімшелер желісін дамытып, жастарды тартты, мәдени, спорттық және экологиялық іс-шаралар өткізді. Руслан Габбасов ұйымның дербестігін ерекше атап өтетін: «Ең бастысы — біз биліктен тәуелсіздігімізді сақтадық». 2020 жылғы мамырда Ресей соты «Башқорт» ұйымын «экстремистік ұйым» деп танып, оның қызметіне тыйым салды. 2021 жылдың күзінде, белсенділер қудаланып жатқан тұста, Габбасов Ресейден кетті, ал 2022 жылдың көктемінде Литвадан саяси баспана алды.

Эмиграция оның саяси жұмысының жаңа кезеңі болды. 2022 жылы ол өзін-өзі анықтауға ұмтылатын ұлттық қозғалыстардың ынтымақтастық алаңы — Лиганы құрудың бастамашыларының бірі болды. 2021 жылдың соңында ол пікірлестерімен бірге Башнацполит ұйымын құрды. 2023 жылғы 4 наурызда Шетелдегі Башқұрт ұлттық қозғалысы комитетінің төрағасы болып сайланды. Комитеттің мақсаты Башқұртстан Республикасының тәуелсіздік алуына және демократиялық мемлекет құруына дайындалу болды.

Оның саяси ұстанымы – Башқұртстанның тәуелсіздігі қажет деген көзқарас. Руслан Габбасов бұл таңдауын тарихи тәжірибемен түсіндіреді: республикаларға берілген құқықтарды Мәскеу кейіннен шектеп отырды, ал онымен жасалған келісімдер ешқашан дербестіктің сенімді кепіліне айналған жоқ. Сондықтан ол өз халқының болашағын тілді, мәдениетті және тұрғындардың республика байлығын қалай пайдалану керегін шешу құқығын қорғай алатын өз мемлекеттілігімен байланыстырады.

«Бостандыққа жол. Башқұрт ұлтшылдығының саяси идеологиясы» кітабы оның зияткерлік және саяси жұмысының маңызды бөлігіне айналды. Онда Руслан Габбасов башқұрт халқын сақтау, ассимиляцияға қарсы тұру және Мәскеуге тәуелділікті еңсеру туралы көзқарастарын жүйеледі. Ол ұлттық қозғалысты қоғамды біріктіріп, оны дербес мемлекеттік өмірге дайындай алатын күш ретінде қарастырады. Кітап — оның қоғамдық қызметінің жалғасы: оның белсенді ретіндегі тәжірибесі халықтың болашағы мен бостандыққа жету жолдары туралы әңгімеге негіз болады.

Бұл — оның екінші кітабы. Руслан Габбасов жазған алғашқы кітап «Башқұрт ұлтшылының жазбалары. Көк бүре» деп аталды, онда ол башқұрт ұлтшылдарының «Көк бүре» қозғалысындағы қызметі туралы баяндады.

Руслан Габбасов болашақ Башқұртстанды парламенттік және зайырлы мемлекет ретінде көреді. Ол ұсынған жоба бойынша республика халықтарының ана тілдерінде білім алуға және бұл тілдерді жергілікті басқаруда қолдануға мүмкіндігі болуы тиіс. Дербестіктің экономикалық негізін ол республиканың өнеркәсібінен, ауыл шаруашылығынан, табиғи байлықтарынан және жоғары білікті кадрларынан көреді. Ол үшін тәуелсіздік — осы ресурстарды өз елінің дамуына бағыттау мүмкіндігі.

Қызметі үшін Руслан Габбасов РФ-та қылмыстық қудалауға ұшырады, отбасына қысым көрсетілді. 2022 жылы Ресей билігі оны «шетелдік агенттер» тізіліміне енгізді, кейін оған қатысты жаңа істер қозғалды. 2026 жылғы наурызда Баймақтағы наразылықтарға байланысты іс бойынша оған сырттай он төрт жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды.

Қатер Ресейдің шегінен де асып кетті. 2025 жылғы 12 наурызда Вильнюсте Литваның құқық қорғау органдары Габбасовты өлтіру үшін дайындалып жатқан қастандықтың жолын кесті. Бұдан біраз бұрын ол көлігінен бақылау құрылғысын тауып, полицияға жүгінген еді. Тергеу басталып, болжамды орындаушы оның үйінің жанында ұсталды. Сол күні Руслан Габбасов әйелі және кішкентай ұлымен бірге қалада болған. Болған оқиға туралы ол 2026 жылғы сәуірде жұртқа хабарлады — оған дейін тергеу мүддесі үшін үндемей келген.

Литва прокуратурасының деректері бойынша, тергеу ұйымдастырушылардың Ресей әскери барлауының мүддесін көздеген тапсырыс берушілермен байланысын анықтады. 2026 жылғы қазанда қастандыққа дайындалу ісі бойынша сот процесі басталды. Бастан кешкен қатер Руслан Габбасовты тоқтата алмады: ол жария қызметін және Башқұртстанның тәуелсіздікке құқығы үшін күресін жалғастырды.

Өмірінің әр кезеңінде ол бір мақсатты көздеп келеді — башқұрт халқын өз тарихының дербес қатысушысы ретінде сақтау. Тілді қорғау, ассимиляцияға қарсылық, жерді сақтау және федералдық орталыққа тәуелділікке қарсы күрес Габбасов үшін біртұтас іс болып табылады. Оның бостандық туралы түсінігі болашақ ұрпаққа бағытталған: олар ана тілін, тарихи жадты және өз республикасының жолын өздері таңдау мүмкіндігін мұраға алуы тиіс.

Өз халқына деген сүйіспеншілік және өзгелерге құрмет туралы

«Ұлтшыл — өз халқын, өз мәдениетін және өз дәстүрлерін сүйетін, бірақ өз халқын басқа халықтардан жоғары қоймайтын адам»

«Idel.Реалии» басылымына берген сұхбаты, 2024 жылғы 2 ақпан

Ұлттық өзіндік сананың қайнар көзі ретіндегі тарих туралы

«Башқұрт ұлттық қозғалысына мен республикамыздың тарихын зерттеудің арқасында келдім»

Радио Свободаға берген сұхбаты, 2021 жылғы 17 желтоқсан

Ресей билігінен тәуелсіздік туралы

«Біз биліктен тәуелсіздігімізді сақтадық, ал бұл қазіргі заманда төзуге болмайтын нәрсеге айналды»

Сол сұхбаттан — «Башқорт» ұйымының жұмыс қағидалары туралы

Бостандықтың берік кепілдіктері қажеттігі туралы

«Кең өкілеттіктерді бізден 10 немесе 30 жылдан кейін тартып алмайтынына ешқандай кепілдік жоқ»

Башқұртстанның болашағы туралы Ростислав Мурзагуловпен өткен, «Idel.Реалии» 2024 жылы жариялаған пікірталастан

Эмиграцияда өз ісіне адалдық туралы

«Әрине, мен өз халқым мен өз республикамның игілігі үшін саяси және қоғамдық қызметімді жалғастыруға ниеттімін, тек енді шетелден»

«Idel.Реалии» басылымына берген сұхбаты, 2021 жылғы 7 желтоқсан

Материалдар

1 материал